De magie van baking soda

De magie van baking soda

Ik ben geabboneerd op de website "koken met kennis". Daar kom ik regelmatig artikelen tegen die interessant zijn en ik graag deel met de kookgroep. Op hun verzoek deel ik dit artikel nu ook met de bezoekers van deze website.

Auteur: Joris Schildknecht

Waarom baking soda je nieuwe keukenheld is (en wat het verschil is met bakpoeder)?
Je kent baking soda waarschijnlijk vooral van taarten en koekjes. Maar in de plantaardige keuken verdient dit witte poeder nog veel meer lof, nl. als geheim wapen voor knapperigere sperziebonen, de aller romigste hummus en diepere smaken dankzij de Maillard-reactie. Geen ingewikkelde technieken, geen dure ingrediënten — gewoon een beetje keukenscheikunde dat werkt.
Eerst dit: baking soda is niet hetzelfde als bakpoeder
Voordat we verder gaan moeten we even iets ophelderen, nl. het verschil tussen baking soda en bakpoeder
Baking soda (natriumbicarbonaat) is een base, oftewel het tegenovergestelde van een zuur. Zodra het in contact komt met vloeistof en zuur, begint het te reageren waarbij koolzuur vrijkomt en de pH van de vloeistof waar je het aan toevoegt wordt verhoogt (het wordt minder zuur). Dit is de reden dat je aan bakrecepten met baking soda altijd een zuur moet toevoegen zodat de reactie plaats kan vinden en je baksel luchtig wordt. Dit kan bijv. met plantaardige yoghurt, azijn, citroensap, zure vruchten etc.
Bakpoeder is baking soda vermengd met een zuur (vaak wijnsteenzuur) en wat zetmeel. Die twee componenten heffen elkaar grotendeels op zodra ze in bijv. een beslag met vloeistof ( en hitte) in aanraking komen.
Voor de toepassingen die we in dit artikel bespreken heb je baking soda nodig, met bakpoeder zal het niet werken.
Maar is dat wel gezond, baking soda?
Ja, baking soda is volkomen veilig en wordt al eeuwen in allerlei culinaire toepassingen gebruikt. Baking soda is een zout en na gebruik van baking soda kan je zelfs met wat minder zout toe in je gerecht. Verwar baking soda vooral niet met gewone soda, dat is een heel andere stof. Overigens wordt baking soda ook gebruikt voor het reinigen van allerlei producten. Mocht je daar in geïnteresseerd zijn, het internet is je grote vriend, in dit artikel lees je alleen over culinaire toepassingen.

De Maillard-reactie: meer smaak voor je plantaardige keuken
Dit is misschien wel de leukste toepassing. De Maillard-reactie is de chemische reactie tussen aminozuren (eiwitbouwstenen) en suikers onder invloed van hitte — dat is wat een gebakken ui, geroosterde champignons of een gegrilde plak seitan die diepe, hartige, licht zoete smaak geeft. Bruin, geroosterd, umami: dat is allemaal het gevolg van de Maillard reactie.
Het leuke is dat je deze reactie kan versterken door de omgeving licht basisch te maken, dan gaat de Maillard reactie extra hard (en wordt juist geremd in een zure omgeving). Bij Vegan Academy gebruiken we dit graag bij het maken van soepen, sauzen en stoofschotels om deze zo extra lekker en hartig te maken.
Een piepklein beetje baking soda bij het aanfruiten van je uitjes, aromatische groenten, seitan of tofu verhoogt de pH, waardoor de Maillard-reactie sneller op gang komt en je sneller die mooie bruine kleuring en diepere smaak krijgt.
Belangrijk om te weten: die verhoogde pH laat een licht basische, zeepachtige bijsmaak achter, daarom voeg je als het gerecht bijna klaar is een zuur toe om de smaak weer te neutraliseren. Dat kan van alles zijn: azijn, plantaardige yoghurt, citroensap, verse tomaten, tomatenpuree etc. Dat zuur brengt de pH weer in balans en zorgt ervoor dat je alléén het positieve effect overhoudt — die diepe, umamirijke en hartige smaak.

Hoe je te werk gaat
• Verhit een pan met wat olie of boter
• Voeg gesnipperde ui en groenten toe, zoals wortel, bleeks- of knolselderij, prei etc.
• Voeg dan een theelepelpuntje baking soda toe
• Ga door met rustig aanfruiten
• Voeg je tofu, seitan, kipstukjes of andere proteïnebron toe, je smaakmakers zoals specerijen of kruiden, knoflook etc.
• Voeg vloeistof toe en laat je gerecht sudderen.
• Voeg aan het einde van de kooktijd een zuur toe (zoveel als nodig is om de smaak te corrigeren) en maak het gerecht op smaak

Zuurgraad corrigeren met behulp van baking soda
Het kan de beste gebeuren: je hebt een heerlijke tomatensaus gemaakt maar de tomaten waren wat zuurder dan je gewend bent en je vindt de saus nu wat aan de zure kant. De makkelijkste manier om dit te corrigeren is een klein beetje baking soda aan je saus toe te voegen. De baking soda brengt de pH waarde weer omhoog. Gebruik hele kleine beetjes, een mespunt per keer en proef steeds goed voor je meer toevoegt. Dit is een methode die ook vaak door Italiaanse chefs en nonna’s wordt gebruikt, dus je bevindt je in goed gezelschap.

Tot slot: minder is meer
Het mooie van deze truc is dat je met weinig moeite een merkbaar verschil maakt in je plantaardige keuken. Maar let op: baking soda is krachtig spul. Te veel gebruiken geeft al snel een zeepachtige, bittere nasmaak of een mineraalachtige textuur — denk dus echt in snufjes en kwart theelepels, niet in eetlepels. En zeker bij de Maillard-truc geldt: eindig altijd met een vleugje zuur om alles in balans te brengen. Ook goed om te beseffen, groenten worden snel zachter door baking soda en dat is ideaal als je bijv. een glad gepureerde soep wil maken: door de toevoeging van baking soda wordt je soep extra glad en romig, net als bij de hummus.
Begin de volgende keer dat je sperziebonen kookt, kikkererwten weekt voor hummus, of groenten aanbakt voor extra smaak in een stoofgerecht met een klein beetje baking soda. Het is een van die kleine keukentrucs die weinig moeite kost, maar wel echt het verschil maakt tussen “lekker” en “waarom smaakt dit ineens zoveel beter?”